Skip to content

hels theater

Ik bezocht een aantal maanden geleden eens een toneelstuk over de hel. Niet alleen het bestaan ervan werd voorgesteld, maar ook hoe het er daar uit zou zien. Wie er zou zitten, wat er met die mensen gebeurt, maar vooral wat de dood en opstanding van Jezus voor gevolgen heeft gehad in de onderwereld.

Het was een multimediaal geheel, met slechts drie toneelspelers. Kwalitatief een goede voorstelling, maar ik wil het natuurlijk niet over de uitvoering hebben. Nee, waar ik eens op wil inzoomen is de theologie die achter de voorstelling schuilgaat, want die roept nogal wat vragen op.

Het dodenrijk heeft twee afdelingen, zo werd afgebeeld. Eén stuk voor de rechtvaardige doden – “de coole dood” – en een nare plek voor de mensen met “een slechte daden dossier”, genaamd “de droge dood”. De twee hoofdrolspelers waren poortwachters in het droge deel van het dodenrijk en ze verwachtten gauw iemand binnen te mogen laten. Maar dat pakte anders uit. De eerste dode die voorbij kwam was “zo’n witte”, een dode die ingeschreven staat in het boek des levens. Die moesten ze door laten gaan naar de coole dood. De volgende dode die verwacht werd binnen te komen bleek maar niet te willen sterven. Dat kwam omdat het een “ex-witte” was, en voor zo iemand wordt vaak vurig gebeden. En daar hadden de poortwachters geen rekening mee gehouden.

Maar uiteindelijk kwam een “zwarte” binnen zoals ze nog nooit hadden gezien. Deze ging helaas niet naar de poort van deze poortwachters, maar naar de hoofdpoort. Door een kiertje van hun eigen poort konden ze wel stiekem meekijken wat “de baas” met Hem zal doen. En wat bleek: de zwarte werd steeds minder zwart, Hij stond steeds minder gebogen, en Hij werd langzaam maar zeker een witte. En de baas tuigde Hem niet af, zoals ze hadden gehoopt, maar stond de sleutels van het dodenrijk aan Hem af! De Witte keerde om, weg uit het dodenrijk en nam de gestorvenen uit de coole dood mee naar de hemel.

Ik heb nog maar weinig christelijke sprekers over de hel of het dodenrijk gehoord, dus deze voorspiegeling was verrassend informatief. Een korte zoektocht op internet leerde me dat dit een geaccepteerde en behoorlijk breed gedragen visie op de hel is. Maar is het een houdbare visie? Is dit echt wat er gebeurd is tijdens de dood en opstanding van onze Heer?

Nu stond het woord “hel” wel op de flyer, maar in het toneelstuk wordt consequent het woord “dodenrijk” gebruikt. En dat is op zich netjes, want de vertaling van het griekse woord “hades” is niet “hel”. De hel is waar Jezus vaak over spreekt (Gehenna), en zijn woorden zijn profetisch – ze moeten nog in vervulling gaan. Maar over de rest van de voorstelling kan ik kort zijn: deze visie roept meer vragen op dan ze beantwoordt.

Er worden diverse zaken door elkaar gehaald. Om er een paar te noemen: de poortwachters mijmeren over “de grote opstand”, en hoe Satan hen meesleurde in zijn val. Dit is een heenwijzing naar de leer dat Satan eens “onberispelijk” was, maar zondig werd – gebaseerd op passages uit Ezechiël 14 en Jesaja 28. Satan verhief zich boven zijn voegen, en in de opstand die volgde nam Satan een derde van de engelen met zich mee uit de hemel. Maar deze gebeurtenis wordt pas beschreven in Openbaringen 12 (vs. 3-9). Een boek dat dingen beschrijft die nog moeten gebeuren. Satan is niet zondig geworden, hij was het altijd al (Joh. 8:44, 1 Joh. 3:8). En hij is niet uit de hemel verbannen met zijn gevolg, want ze zitten daar nu nog (Job 1:6, Ef. 6:12). Hij zal eens uit de hemel geworpen worden, maar dat is nu nog toekomst.

Ook wordt in het stuk meer dan eens gesproken over “de put met het deksel”. Wanneer de poortwachters hun leidinggevende niet meteen gehoorzamen, worden ze bedreigd met “de put”. Dit is een heenwijzing naar de afgrond (2 Pet. 2:4) of de donkerheid (Judas 1:6) waar engelen geketend zitten die in de dagen van Noach ongehoorzaam waren geweest. Dus niet ten tijde van Jezus’ dood en opstanding, en ze worden daar niet vastgehouden door andere demonen, maar door God.

En is het echt zo dat je een “ex-witte” kunt worden? Ga je naar de droge dood op basis van een “slechte daden dossier”? Is geloof niet een gave van God, niet uit werken (Ef. 2:8,9)? En zijn Gods gaven niet onberouwelijk (Rom. 11:29)? Misschien is het probleem hier dat geloven gelijkgesteld wordt aan allerlei uiterlijkheden als kerkgang, doop en avondmaal. Misschien kan iemand met zijn geloof niet meer goed aansluiting vinden in de kerk (zo iemand ben ik tenslotte ook). Maar maakt haperend kerkbezoek of een andere uiterlijke koerswijziging je een ongelovige, een ex-witte? Geloof is toch een hartszaak (Rom. 10:9)?

Kan het gebed van iemand de dood verhinderen? En kan een demon iemand doden? Van Satan wordt gezegd dat hij de macht van de dood heeft, dus in zekere zin kan hij mensen ombrengen. In veel vertalingen wordt foutief weergegeven dat hij de macht over de dood heeft. Maar dat kan maar Eén Iemand van Zichzelf zeggen: Hij die de dood overwonnen heeft. Kan Satan zelf beslissen wie hij doodt? Het boek Job laat ons zonder meer zien dat God het laatste woord heeft. Al kon Satan Job’s leven nemen, hij mocht het niet. Want God is het die de levensgeest geeft en neemt (Pred. 8:8, Ps. 104:29, Job 34:14,15).

Een ander begrip dat werd genoemd was “het boek des levens”. De witten die het dodenrijk binnengingen, zij van wie de namen in dat boek stonden geschreven, mochten naar de coole dood. Maar deze coole dood bestond ten tijde van Jezus’ sterven en opstanding, terwijl het boek des levens wordt genoemd in het verband van Openbaring 20:15. Die passage gaat over het oordeel van de Grote Witte Troon – enkele millenia later dan de tijd waar het toneelstuk zich afspeelt. Openbaring vertelt ons dat de mensen wiens namen niet geschreven staan in het boek des levens in de Poel van Vuur geworpen worden. Dus niet in het dodenrijk, want daar komt iedereen terecht die dood gaat. En ook niet in Gehenna, de hel waar Jezus over sprak. Want Jezus sprak over gebeurtenissen aan het begin van het duizendjarig rijk en deze passage uit Openbaring spreekt van een gericht aan het einde van het duizendjarig rijk. Al deze zaken worden in de bijbel onderscheiden, terwijl ze in het toneelstuk worden samengevoegd. Dat is onzorgvuldig en heel verwarrend.

Dit zijn slechts details, kleine missers in de voorstelling. Soms wel met grote gevolgen, hoor. Maar er worden nog veel grotere aannames gedaan bij het ten tonele brengen van het stuk. Heeft het dodenrijk wel twee gedeeltes? Nam Jezus de goede doden mee naar de hemel, toen Hij opstond uit de dood? Wat is de dood eigenlijk? Hebben wij een onsterfelijke ziel? De volgende keren gaan we over die vragen eens wat dieper nadenken.

volgende >>

  1. Thamara / jan 18 2012

    Hey Goswin,
    Bedankt voor het delen van dit toneelstuk. Een interessant stuk wat je daar geschreven hebt. Het toneelstuk lijkt me best wel leerzaam om gezien te hebben. Ook al geeft het vragen, het zet je wel weer tot nadenken 🙂
    Tijdens het lezen vroeg ik me af: Je zegt dat ze wat zaken door elkaar halen. Daar ben ik het wel mee eens (als ik het verhaal zo lees). Maar gebeurt er in eerste instantie sowieso wel wat als je dood gaat? Als je dood bent, dan ben je toch dood? (afwezigheid van leven) Of loop ik nu op de zaken vooruit? 😉
    Bedankt voor je blog!

    Groetjes,
    Thamara

  2. goswindeboer.nl / jan 18 2012

    He Thamara

    Bedankt voor je reactie. Ja, je loopt iets op de stof vooruit 😉 Maar de crux zit inderdaad in de definitie van dood. De bijbel werkt vaak met contrasten, en volgens mij is dat met het onderwerp van de dood niet anders. Dood is niet levend. Punt. Dus ook niet levend aan de andere kant van het zwerk, maar gewoon niet levend. Als we meteen na onze dood naar de hemel zouden gaan, waar is onze opstanding dan voor nodig? Dat zou bijna een degradatie zijn: van hemelse heerlijkheid terug in een lijf…

    De leer van de onsterfelijke ziel is een subtiele manier om de heerlijke hoop van de opstanding van zijn kracht te beroven, volgens mij. Maar daar kom ik later uitgebreider op terug.

  3. Thamara / jan 19 2012

    Bedankt Goswin, ik kijk uit naar de volgende blog. 🙂
    Groetjes!

reageer