Skip to content

RE:post 1 – vrije wil

Er wordt zo nu en dan op mijn artikelen gereageerd, en daar ben ik blij mee. Het levert soms waardevolle gedachtewisselingen op voor iedereen ter lezing en lering. Maar meer dan eens word ik ook per e-mail of post geschreven. En die correspondentie is vaak ook heel leerzaam. Maar dan alleen voor mezelf en de correspondent. Daar wil ik verandering in brengen.

Met enige regelmaat wil ik onder het kopje RE:post interessante opmerkingen en vragen plaatsen, en mijn reactie erop geven. Zodat we er allemaal over kunnen nadenken. Vaak komen bepaalde vragen meer dan eens terug. Die groepeer ik dan onder het zelfde kopje, voor een soort totaaloverzicht. De vragen hoeven dus niet door één en dezelfde persoon te zijn geschreven.

Mijn reacties zijn een voorzet, een (soms al wat oudere) weergave van mijn gedachten over het onderwerp. De antwoorden overlappen deels met artikelen die ik ondertussen al heb geschreven, maar ik denk dat de knipsels desondanks voldoende stof tot nadenken bieden. De toon kan wat scherp zijn van de schrijver of van mij, maar dat is een uiting van onze betrokkenheid. Geloof is een hartszaak, dat met passie beleefd en beleden wordt. Voel je vrij om mee (of tegen) te schrijven, kortom re:ageer.

Ik wil beginnen met een onderwerp dat in heel veel reacties terugkomt. Ook op de site. Hieronder vind je een greep uit mijn correspondentie over de vrije wil. De vragen of opmerkingen zijn steeds vet- en schuingedrukt, en mijn antwoorden staan er onder.

De mens heeft een vrije wil gekregen van God. Dit is al af te leiden uit Genesis. Adam en Eva hadden heel veel bomen om uit te kiezen en één boom mocht niet. Juist deze boom KOZEN zij. God heeft hen niet gestuurd. God heeft hen juist het beste gegeven.

Genesis vertelt ons dat Adam en Eva een keuze hadden. Niet dat ze vrij waren. We weten bijvoorbeeld dat ze geen kennis van goed en kwaad hadden voordat ze van de vrucht aten. Om een goede keus te maken lijken me die ingrediënten belangrijk. Ze waren beperkt door hun onwetendheid. Om het goede op waarde te schatten, zul je moeten weten wat goed is. Je leest nergens dat Adam God dankt of looft om zijn zegeningen. Hij wist niet hoe gezegend hij was…

Ik maak onderscheid tussen het hebben van een keuze (die hebben we allemaal, dagelijks) en een vrije wil. Was Jezus vrij? Nee, hij zegt dat Hij alleen kan doen wat Hij de Vader ziet doen (Joh. 5:19). Was Paulus vrij? Nee, hij zegt juist dat hij niet doet wat hij wil, en dat hij juist wel doet wat hij niet wil (Rom. 7:23-26). Zijn wij vrij? Nee toch? Wij zitten in het zelfde schuitje als Paulus. In Galaten staat het mooi:

Want het begeren van het vlees gaat in tegen de Geest en dat van de Geest tegen het vlees – want deze staan tegenover elkander – zodat gij niet doet wat gij maar wenst. – Gal. 5:17

Dus we kunnen niet doen wat we maar willen. Of we doen de wil van het vlees, of die van de Geest. Maar nooit die van onszelf, vrij, onbeïnvloed.

Wanneer we geen vrije wil hebben, dan kan het niet anders dan dat alle dingen, zowel positief als negatief, allemaal door God gestuurd wordt die door alle mensen heenwerkt.

De bijbel is daar inderdaad heel duidelijk over. Het hele verhaal van Job spreekt ervan dat zelfs satan in opdracht van God handelt (in ieder geval met Zijn toestemming). En Job verloor al zijn kinderen, zijn dieren, zijn gezondheid, zijn vrouw, alles behalve zijn leven. Zie ook Rom. 13:1 – alle regimes, ook de kwade, zijn door God gegeven. Hoe vaak zegt het OT niet dat “Ik de Here al deze dingen doe” (Jes. 14:27, 45:7, 46:10, Klaag. 3:38). Lees ook eens 2 Kon. 19:20-28 en dan vooral vs.25. De honende Sanherib die volken en stammen heeft uitgemoord is door God beschikt. Je zou kunnen zeggen dat zelfs de adem waarmee hij de spot en hoon uitkraamt door God gegeven is (Hand. 17:25).

Wanneer mensen nu volstrekt niks te maken willen hebben met Jezus; waarom zouden zij dan straks bij ons in de hemel willen zijn, waar Jezus notabene Koning is. Wanneer ze nu meer hebben met de overste van de lucht, zal dat hun eindbestemming ook zijn. God verandert mensen, maar mensen hebben een vrije wil.

Je schrijft dat mensen krijgen wat ze willen. Niets van Jezus willen weten in dit leven, dan ook niet bij Jezus in het leven hierna. Ongeacht de wil van God, want Hij wil dat alle mensen gered worden. Onze wil overklast de wil van de Eeuwige! Is dat echt wat jij gelooft? In jouw visie is God straks voor eeuwig ongelukkig. De mensen die Jezus niet wilden, kregen wat ze wel wilden. Satan kreeg wat hij wilde: mensen bij God vandaan houden. De christenen kregen wat ze wilden: een eeuwigheid in de hemel. Maar God wilde iets wat Hij niet kon krijgen, want sommige van zijn geliefde schepselen waren gewoon te koppig. Waanzin, toch?

De leer van de vrije wil is vreemd aan de bijbel. We hebben een wil, maar die is niet vrij. We hebben nooit gewild geboren te worden. We hebben nooit gewild te sterven. Zo ook met het leven hierna. Dat zal de mensen buiten hun wil om gegeven worden. Ze zijn daarvoor immers dood – er is weinig wilskracht in de dood. Maar niet allemaal tegelijkertijd. Zij die van Christus zijn straks al. Maar de rest uiteindelijk ook.

Waarom zegt de Schrift dat er een keuze is terwijl een mens geen vrije wil heeft (kiezen kan niet zonder een vrije wil)?

Voorbeeld: mijn dochter houdt van smurfenijs. Als ik haar meeneem naar de ijscotent, laat ik haar vaak kiezen tussen drie soorten. Bijvoorbeeld bruin (chocola), geel (banaan) en blauw (smurfenijs). Ze kiest (natuurlijk) smurfenijs. Was haar wil vrij? Nee, ik gaf haar maar drie keuzes. Was het voor mij een verrassing wat ze koos (de vrije wil leert dat je niet van tevoren kunt weten wat de uitkomst is)? Natuurlijk niet, ik wist wel dat ze smurfenijs zou kiezen, want ik ken haar goed. Maar heeft ze zelf voor het smurfenijs gekozen? Jazeker, dat ijsje heeft ze helemaal zelf uitgezocht. Het was haar keuze.

Zoals ik dit lees is dit een soort Jezus+ evangelie. Jezus heeft een opdracht voltooid omdat Hij niet anders kon, want ook Jezus heeft geen vrije wil zoals ik jou betoog volg. Jezus is wel Degene die zei: Niet Mijn wil geschiedde, maar Uw wil. Jezus wilde graag de bittere beker niet leegdrinken, maar Hij koos ervoor dit te doen.

Nee, Jezus had inderdaad geen vrije wil. Hij kwam “om de beloften, aan de vaderen gedaan, te bevestigen” (Rom. 15:8). Hij had wel een wil, en hij wilde de beker eigenlijk niet leegdrinken. Hij had ook een keuze: wel of niet Gods wil doen. Maar toch was al vanaf het begin van de wereld duidelijk wat Zijn keuze zou worden. Als Hij een vrije wil had gehad, zou dat betekenen dat het anders had kunnen lopen. Dat er een kans zou bestaan dat Gods plannen mislukken. Dat de Messias die als sinds Genesis voorzegd was, uiteindelijk toch zou kiezen voor een carrière als timmerman en als een oude man zou sterven in Nazaret. Nee, God heeft gesproken, het zal gebeuren. Daarvoor hoeft Hij ons niet te dwingen, hij kent ons, onze wil en onze verlangens zo goed dat Hij weet hoe het zal gaan. En het mooie is: Hij heeft ons zo gemaakt! God heeft alles in de hand. It’s His Story!

Maar dit is geen Jezus+ hoor, dit is Jezus zoals de bijbel Hem laat zien. De Zoon van God die de zonde van de wereld wegneemt (Joh. 1:29; 1 Joh. 2:2)! Het is alleen niet de Jezus zoals de kerk Hem vaak laat zien. Althans, sinds de zesde eeuw wordt hier in west-Europa niet meer zo gepreekt. Daarvoor was er veel meer ruimte voor andersdenkenden. Sinds Constantinopel is dat hard minder geworden…

Ik kan met mijn geloof niet uit de voeten wanneer het uiteindelijk toch wel goed komt. Johannes 3:16 pleit tegen voorgaande gedachte.

Ik hoop dat ik je verkeerd begrijp. Je gelooft toch “omdat Hij ons eerst heeft liefgehad”, niet omdat hij de goddelozen voor eeuwig zal verdoemen. Geloof is toch meer dan een brandverzekering?

volgende >>

  1. Anke / feb 12 2013

    Hoi Goswin,

    Goeie vragen en uitstekende antwoorden! De ‘vrije’ wil is sowieso een boeiend onderwerp. Het is voor de meeste christenen moeilijk te verteren dat God ook ‘verantwoordelijk’ is voor het kwaad. En Joh.3:16 blijkt altijd weer een groot struikelblok, dan moet je weer gaan uitleggen dat eeuwig niet eindeloos is.
    Mijn kennis van de Griekse grammatica is niet bijzonder groot, maar wat ik me afvraag is: Hoe staat de beroemde uitspraak van Jezus ‘Niet mijn wil geschiedde, maar Uw wil’ er in het Grieks? Spreekt Jezus hier een wens uit of doet Hij een voorzegging? Ik ben er altijd van uitgegaan dat Hij een wens uitsprak.
    Groeten, Anke

  2. goswindeboer.nl / feb 17 2013

    he Anke

    Sorry voor de late re:actie. Dank voor je vraag! Ik heb ISA er even op nageslagen, want dat Grieks is allemaal Grieks voor me, if you catch my drift 😉 De grondtekst heeft het woord ‘thelo’, wat onder andere zo wordt vertaald: “doen wat ik wil” (Mat. 20:15), “Ik wil, wordt gereinigd!” (Mar. 1:41), “doen wat ik niet wil” (Rom. 7:16), “ik wil dat gij wijs zijt” (Rom 16:19), “ik wil wel dat gij allen in vreemde talen spreekt” (1 Cor. 14:5), “ik wil u niet schrijven met inkt en pen” (3 Joh. 1:13). Dus het woord wordt zowel als wil of als wens weergegeven. De Concordant Version laat het in het midden met hun weergave: “My Father, if it is possible, let this cup pass by from Me. However, not as I will, but as Thou!” (Mat. 26:39).

    Maar eigenlijk is het ook niet van belang: onze wil is hoe dan ook ondergeschikt aan de wil van God. Jezus weet dat, zoals uit zijn uitspraak blijkt. Veel mensen weten het nog niet. Maar dat verandert niks aan het gegeven. We hebben een wil. Maar die is niet vrij.

    …Kun je hier wat mee?

  3. Anke / feb 18 2013

    Dank voor je antwoord. Ik heb jaren geleden een oud artikel gelezen van A. Lukkien waarin hij schreef dat ‘theloo’ het willen weergeeft en ‘boulomai’ het wensen. Ik heb dat stuk voor je opgezocht, misschien leuk om even te lezen:
    – In 1Tim. 2:3,4 lezen we: “Want dat is goed en aangenaam voor God, onzen Zaligmaker,welke wil, dat alle menschen zalig worden en tot kennis der waarheid komen.” Concordant vertaald zou dat luiden: “God, onze Redder, die wil, dat alle menschen gered worden en tot erkentenis der waarheid komen.” Daar staat het duidelijk: God wil de redding van alle menschen. Zeg nu niet: God begeert het; Hij zou het wel gaarne hebben, want dat staat er niet. De apostel gebruikt hier het woord theloo, willen. In het 8e vers: “Ik wil dan, dat de mannen bidden in alle plaatsen,” gebruikt bij het werkwoord boulomai, en dat is een willen, waarvan de uitvoering afhankelijk is van den wil van een ander. Zoo bijv. in Hand. 25:22, waar koning Agrippa zegt: “Ik wilde ook zelf dien mensch wel hooren,” en Festus antwoordt: “Morgen zult gij hem hooren.” Of in 2Kor. 1:15, waar Paulus zegt: “Op dit betrouwen wilde ik te voren tot u komen,” terwijl uit het vervolg blijkt, dat de omstandigheden zijn komst hebben vertraagd. Of in Film. :13, waar Paulus Onesimus wel bij zich wil houden, maar daartoe de toestemming van Filemon noodig heeft. Dat willen is boulomai, maar waar in 1Tim. 2:4 staat, dat God wil,daar is het theloo. Dat willen hebben we ook in Matth. 8:3: “Ik wil, word gereinigd.” of in 1Kor. 12:18: “God heeft de leden gezet, elk van hen in het lichaam, gelijk Hij gewild heeft.”Dat is een willen, onafhankelijk van den wil van een ander, een souverein willen, waartegen geen schepsel zich verzetten kan. En met zulk willen wil God, dat alle menschen gered worden. –
    Volgens Lukkien geeft ‘theloo’ dus de uitdrukkelijke wil van God weer. De studies van Lukkien (te vinden op http://www.godswoordcentraal.nl als ‘Schrift en Leer’) waren de eerste die mij vaste grond onder de voeten gaven toen ik eenmaal het glibberige pad van de theologie had verlaten. Ik kan ze je van harte aanbevelen, ze zijn ouderwets van taalgebruik, maar heerlijk om te lezen!

    Groeten, Anke

  4. Jean / dec 14 2013

    Geachte lezers en reageerders,

    ik wens u allen een gezegende tijd en veel vreugde in de liefde van GOD YHWH en Christus Jezus uit pure goddelijke genade.

    God bewerkt alles en in allen naar Zijn genade en heilige wil en welbehagen en raadsbesluiten.

    Hebr.13 :20+21. Fil. 2 :1-18 en speciaal vers 12 en 13.

reageer