Skip to content

RE:post 6 – verantwoord

Dit is het zesde deel in de RE:post serie. Klik hier voor eerste aflevering over de vrije wil.

Het woord ‘verantwoordelijkheid’ komt op meerdere manieren ter sprake in mijn correspondentie. Ik zou God verantwoordelijk maken voor de ellende in de wereld, of voor het verloren gaan van mensen. Ook zou ik voorbij gaan aan de verantwoordelijkheid van de mens om in dit leven een bewuste keuze voor Jezus te maken.

Nu is verantwoordelijkheid een begrip dat in de hele bijbel niet voorkomt. Dit maakt de vragen  omtrent de term niet ongeldig, maar wel verdacht. Stellen we wel de juiste vragen? Immers, pas als we goede vragen stellen, kunnen we zinnige antwoorden verwachten. Hieronder staan enkele antwoorden die ik de schrijvers heb gegeven. Opnieuw: ze zijn geenszins afdoende, maar ik hoop dat je inziet dat ze wel richtinggevend zijn. Ze wijzen op de werkelijke vraag, de kwestie waar het eigenlijk steeds om draait: wie is God?

Jouw artikelen bevestigen het omstreden kinderlied: stil maar, wacht maar alles wordt nieuw.

Grappig dat je dat kinderlied noemt. Ik vind de originele versie inderdaad beter dan de “bid maar, werk maar” versie. Jezus maakt alle dingen nieuw. Met of zonder onze medewerking. We hoeven daar natuurlijk niet op te wachten, maar de werk maar-versie suggereert dat wij de dingen nieuw maken. Dat Jezus onze hulp nodig heeft. Ik denk dat we onszelf daarmee iets te veel eer geven.

De genade lijkt bij jou een goedkope genade te worden.

Ik begrijp je niet helemaal. Welk deel van de “onverdiende gunst” kost jou iets? Dat is het hele idee (Rom. 3:24)! Werken zijn belangrijk, maar niet om God te laten zien dat je de genade die jou gegeven is waard bent. Het feit dat je de genade onwaardig bent was juist de reden dat je haar kreeg. Jezus kwam om ons te redden, niet om ons te feliciteren. Paulus spoort aan om te leven in overeenstemming met onze positie, maar niet om de huur te betalen.

Het is een ziekmakende gedachte, dat alles wat er in het verleden en vandaag de dag gebeurt aan kwade dingen behoort tot Gods plan. God maakt toch niet een steen met als doel dat we daarover gaan vallen, zodat Hij vervolgens zijn Liefde en troost kon tonen? Kwaad is de afwezigheid van goed – het kan dus niet van God komen!

Ik begrijp je gedachtengang, maar je kunt je ook afvragen: wist God niet dat goed en kwaad altijd samen komen? Dat licht altijd schaduw werpt? De boom van het begin heette niet voor niks “de boom van de kennis van goed en kwaad”. Samen! Ook goed en kwaad zijn niet los verkrijgbaar.

De bijbel is er heel duidelijk over: alles is uit God. Eerst was er niets buiten God en toen was er wel iets. Dus alles wat er is komt uit Hem. Dan kun je maar twee kanten op: God wist dat goed en kwaad per paar geleverd worden, of het kwaad kwam per ongeluk. God had het eigenlijk graag anders willen hebben, maar door de stommiteit van Eva, of de sluwheid van de slang (die God ook gemaakt heeft) ging alles mis. Ik weet dat het vaak wel zo verteld wordt, maar ik geloof niet meer in per ongeluk.

Dat dat een beeld van God oplevert waar we eens goed over moeten nadenken, omdat het zo anders is dan we altijd hebben gedacht, is helemaal niet erg. God is altijd groter dan we denken. En al is het kwaad nog zo ziekmakend, zoals je schreef, ik heb liever een God die alles in de hand heeft, dan een God die er ook niks aan kan doen.

Laat dit duidelijk zijn: ik vind het kwaad ook vreselijk. Maar ik begin de gedachte dat deze erge dingen zonder reden gebeuren, omdat een losgeslagen satan zich uitleeft, volledig buiten de greep van God, nog akeliger te vinden. Als God alles werkt, heeft Hij alles in Zijn hand, en zal het goed komen (zie bijvoorbeeld Job: hij kreeg dubbel terug wat Hij verloren had – merk op: Job erkende Gods hand in zijn onheil (Job. 2:10)). De bijbel is er toch duidelijk over: Satan werkt binnen de door God gegeven grenzen – dus God is in control (zie opnieuw Job of lees Luk. 4:6 – wat Satan had, was hem gegeven).

Ons christelijk beeld van God is reactief – God wacht op wat wij doen, wat wij bidden wat wij geloven (en wat Satan aanricht), en Hij reageert daarop. Maar de  profetieën en Gods handelen in het verleden spreken dat tegen. God weet alles, kan alles en maakte alles, ook het kwaad (Jes. 45:7 SV – let op: kwaad is niet hetzelfde als zonde). We moeten alleen hier en daar ons Godsbeeld daar weer op ‘inpluggen’.

Maar God laat Zich toch soms verbidden? Denk bijvoorbeeld aan Mozes: God was anders van plan! Maar Mozes bracht God op andere gedachten. 

Dat God zich laat verbidden, betekent niet dat God’s hart (of zijn raad) veranderd wordt door menselijke suggesties. Immers, God kent het einde al vanaf het begin (Jes. 46:10) – de route daar naar toe is Hem dan ook al lang bekend. Ik denk dat in zo’n situatie het hart van de bidder wordt getoetst. God kent zijn schepselen, Hij weet de vraag voor hij gesteld wordt. Hij wist dat er een dag zou komen dat Hij Mozes (om maar één te noemen) voor de keus zou stellen. En hoe Mozes zou reageren wist Hij ook al. Maar Mozes niet. Hij leerde door deze ervaring het hart van de Redder kennen, dat één bereid is voor allen te sterven. Tenminste, zo zie ik deze dingen.

Enerzijds is er de wil van God, die niemand kan weerstaan (Rom.9:19), die betreft Zijn raadsbesluit (zie Gal.1:4; Ef.1:5,9,11). Dat is Gods absolute, soevereine wil. Aan de andere kant is er ook de wil van God, betreffende de wegen van God: door de zonde kan de mens die weerstaan (zie bijv. Luk.12:49 en vooral 13:34 par. Matt.23:37 – de ‘wensende wil’ van Christus t.o. de zondige onwil van mensen). Zie bijv. ook Joh.7:17 en Openb.22:17.

Het onderscheid tussen wensende en absolute wil van God is een scheidslijn die mijns inziens geen inzicht biedt. Want dat zou betekenen dat Gods wens en wil strijdig zijn: Hij wenst dat allen gered worden. Maar zijn wil kan niemand weerstaan, dus alles wat er gebeurt is een uitdrukking van Zijn wil. Ook het verloren gaan van de ongehoorzamen, wat in jouw visie onvermijdelijk is. Dus Gods willen en wensen staan haaks. Hiermee schep je een beeld van een besluiteloze God, of een God die meer wenst dan hij kan realiseren.

Een beter onderscheid krijg je volgens mij als je wil (thelèma) en raad (of bedoeling – boulèma) onderscheidt. Gods (geopenbaarde) wil kan wel weerstaan worden, maar dat gebeurt naar zijn raad. Immers, God gaf de wet, wetende dat die overtreden zou worden. Sterker nog, dit was precies naar zijn raad (Rom. 5:20). Daarom zegt Paulus ook: “wie kan Gods raad [boulèma] weerstaan (Rom. 9:19)”. Gods wil en raad grijpen in elkaar, al begrijpen wij niet altijd hoe. Maar ik geloof dat ze samen de mensheid door het heilsplan leiden – ze hebben het in werking gezet, en brengen het tot een goed einde.

Jezus’ wensende wil uit Mat. 23:37 moet gelezen worden met het besef dat Jezus de profetie uit Jesaja, die hij eerder al in hoofdstuk 13:14,15 citeerde, zeer goed verstaan heeft. Jesaja had al voorzegd dat de natie dove oren en blinde ogen zou hebben, opdat het zich niet zouden bekeren. Dus al wenste Hij dat Israël zich nu al zou laten verzamelen, Hij wist dat het nog niet de tijd was.

Denk ook aan de vijgeboom: Jezus vervloekte de boom omdat er geen vrucht te vinden was, terwijl we weten dat het niet het seizoen van de vrucht was (Mar. 11:13,14). Dit is natuurlijk niet zomaar een losse gebeurtenis uit het dagboek van een discipel. Alle dingen die van Jezus beschreven zijn zijn tekenend. Hij deed tekenen en wonderen: bijzondere dingen die in een diepere laag betekenisvol zijn voor Gods handelen. Jezus verweet de vijgeboom zijn gebrek aan vruchten, buiten het seizoen. Zo verweet Hij ook de Joden hun gebrek aan vruchten, terwijl Hij wist dat het nog niet de tijd was.

Kun je bij een geloof in ‘Gods plan tot in de puntjes’ nog twijfelen, het even niet zien zitten, boos zijn, je geen raad meer weten, God smeken om een keer in je lot te brengen? Theologische keuzes (bijv. ‘dat alles volgens Gods plan gebeurt’) hebben persoonlijke/ praktische/ pastorale gevolgen. Elke theologische stellingname heeft gevolgen voor het geloofsleven. 

Ik denk dat je twee dingen door elkaar haalt, namelijk Gods wil en Gods raad of plan. Tegen zijn wil in gaan gebeurt dagelijks, maar dat wil niet zeggen dat daarmee buiten zijn plan wordt gemanoeuvreerd. Farao weerstond Gods wil (zoals uitgesproken door Mozes) tienmaal, en zodoende handelde hij precies naar Gods plan, namelijk dat Gods grootheid geopenbaard zou worden in zijn ondergang. De Joden hadden hiervoor wel vierhonderd jaar lang (!) onder de gesel van de Egyptenaren geleefd. De bijbel kent legio van zulke voorbeelden. Lijden en onrecht liggen een laag dieper precies in lijn met Gods plan.

Hoe vaak zegt het Oude Testament niet dat “Ik de Here al deze dingen doe” (Jes. 14:27, 45:7, 46:10, Klaag. 3:38). God zegt niet altijd waarom Hij deze dingen doet. Maar extrapolerend op Rom. 5:20 dat de wet gekomen is opdat de zonde toenam, zodat de genade zich nog overvloediger kon tonen, is de gedachte begrijpelijk dat uiteindelijk zal blijken dat alle pijn en moeite is gekomen opdat Gods eigenlijke agenda openbaar kon worden. Het is misschien een veel te simpele voorstelling van zaken, maar wat is het alternatief? Een onverantwoordelijke God? Een reactieve God die langs de kantlijn het wereldgebeuren aanschouwt? Die net zo schrikt van een aardschok als wij, die pas handelt als wij bidden, die pas redt als wij kiezen, die zijn nagels afbijt in spanning, hopende dat er nog wat voor Hem zal overblijven als de duivel klaar is met zijn strooptocht?

Ik begrijp je gedachtegang wel, en ik denk ook niet licht over rampen als Haïti of wreedheden als de Holocaust. Ik snap er niets van – van mij hoeft het niet zo grotesk. Maar als je bedenkt dat het grootste kwaad in de menselijke geschiedenis – de kruisiging van de Zoon van God – het grootste goed oplevert, zie je dat het zeker binnen Gods handelswijze past om goed uit kwaad te laten voortkomen.

Maar jij gelooft in een definitieve afloop voor de in ongeloof gestorvenen. Tsja, dan kan ik me voorstellen dat je zo’n Godsbeeld niet kunt verdragen. Het is zoals je zei: “elke theologische stellingname heeft gevolgen voor het geloofsleven”…

[Een andere prikkelende discussie over dit onderwerp is al eens in de commentaren van de site gevoerd: lees de commentaren en antwoorden onder dit artikel (en het artikel waar in de commentaren naar verwezen wordt)]

<< vorige  volgende >>
  1. wim / apr 14 2013

    Mooi artikel.

reageer