Skip to content

zijn ster

Dit is het vierde deel van een serie over de Ster van Bethlehem. Klik hier voor het eerste deel. De tekst is een selectie uit het boek “the Star that Astonished the World” van dr. Ernest L. Martin, vertaald vanuit het Engels.

Het is al lang algemeen bekend dat de Magiërs enige tijd ná de geboorte van Jezus verschenen in Jeruzalem (Mat. 2:2). Hij was al besneden en in de tempel voorgesteld, veertig dagen na zijn geboorte (Luk. 2:21-24). Toen de Magiërs arriveerden woonden de ouders van Jezus in een huis, niet in een stal (Mat. 2:11). Jezus wordt dan tevens een paidion genoemd [oorspronkelijk een kind of peuter], niet een brephos [zuigeling]. We kunnen de betekenis van deze twee woorden niet te veel gewicht geven, maar de verschillen zouden in de meeste contexten op een onderscheid wijzen. Nadat de Magiërs hun geschenken hadden gepresenteerd, gingen ze terug langs een ander e route. In reactie op deze ontwijking doodde Herodus de mannelijke kinderen in en rond Bethlehem van twee jaar en jonger (Mat. 2:16).

Omdat het voor astrologen vaak lastig te interpreteren was of de hemeltekens wezen op gebeurtenissen rondom geboorte of conceptie, hield Herodus ongetwijfeld rekening met beide mogelijkheden in zijn strategie tegen het nieuwgeboren kind. Hij doodde de kinderen tot twee jaar oud om zowel de geboren als verwekte kinderen mee te nemen. Hoe dan ook, al deze indicaties wijzen er op dat de Magiërs enkele maanden ná de geboorte van Jezus in Bethlehem aankwamen.

Dit brengt ons tot de laatste suggestie die ons kan helpen om de “Ster van Bethlehem” te identificeren. Het hemellichaam dat de belangrijkste rol speelde in het buitengewone jaar van 3 tot 2 voor Christus, en de planeet die in bijna ieder conjunct figureerde was Jupiter. Het is goed mogelijk dat Jupiter “zijn ster” was die de Magiërs volgden naar Jeruzalem, en tenslotte naar Bethlehem.

Laten we eens enkele factoren beschouwen die dit goeddeels zouden aantonen. In het verslag in het Nieuwe Testament staat dat de Magiërs de ster zagen verschijnen aan de oostelijke horizon [Mat. 2:2,7 SV – GdB].  En op 12 augustus, 3 voor Christus rees Jupiter als een morgenster om kort daarom samen te gaan met Venus. Dat was het begin van een reis van Jupiter waarin zes conjuncten met andere planeten en de ster Regulus plaatsvonden. De laatste planetaire samenkomst was de groepering met de planeten Mars, Venus en Mercurius op 27 augustus, 2 voor Christus.

Maar er was nog een spectaculair astronomisch schouwspel waar Jupiter bij betrokken was aan het einde van het jaar 2 voor Christus. De planeet vertrok vanuit het planetencluster met de andere drie planeten en vervolgde zijn westwaartse beweging iedere morgen, beschouwd van uit het oogpunt van de Magiërs en hun gebruikelijke waarnemingen voor de ochtendschemering. Als de Magiërs rond die tijd naar Jeruzalem zouden zijn vertrokken dan zou deze ogenschijnlijke westwaartse beweging de Magiers kunnen hebben aangespoord dezelfde westelijke beweging te volgen in de richting van Jeruzalem. Ze zouden Jupiter hebben kunnen “volgen” in de verplaatsing die de planeet voordeed. De bijbel vertelt ons dat de ster “hen voorging” (Mat. 2:9). De tekst zou best kunnen betekenen dat de Magiërs zich door Jupiter lieten leiden op deze symbolische manier. Ik kom hier straks op terug.

En merk op wat er gebeurde. Toen de Magiërs in Jeruzalem aankwamen werd hen verteld dat ze in Bethlehem moesten zoeken naar de nieuwgeboren koning. Dit gebeurde toen volgens het Nieuwe Testament de “ster” stilstond in de hemel (Kittel, Theological Dictionary, VII.648). Het stopte met de beweging die de Magiërs leidde en “stond boven de plaats, waar het kind was” (Mat. 2:9). Met andere woorden, het hemellichaam kwam tot stilstand.

Het is deze beschrijving van de ster die menig bijbeluitlegger heeft bewogen de hele passage uit Mattheüs als fictief of miraculeus te bestempelen. De meeste mensen vinden het moeilijk voor te stellen dat een normaal hemellichaam in staat zou zijn zijn beweging te stoppen boven een klein dorpje in Palestina. Maar wellicht is het verslag niet zo verwerpelijk als het lijkt. In feite kan zoiets zonder problemen voorkomen.

De waarheid is dat Mattheüs simpelweg een sterrenkundig verschijnsel in gewone bewoordingen beschreef wat elke astronoom en iedereen die basiskennis over de beweging van de planeten heeft zou kennen. Planeten komen wel degelijk tot stilstand op gezette tijden in hun baan langs de hemel. Dit gebeurt op het moment voor de retrogressie of progressie van de planeet. Het is best mogelijk dat Mattheüs  gewoon beschreef dat Jupiter tot stilstand was gekomen in zijn beweging tussen de onbeweeglijke sterren op het moment dat het in zich boven Bethlehem bevond.

Laten we nu bekijken wat er gebeurde aan het eind van het jaar 2 voor Christus. Het was de gebruikelijke tijd voor de retrogressie van de Jupiter en de planeet kwam tot stilstand tussen de sterren. Maar ditmaal gebeurde er iets opmerkelijks. In het jaar 2 voor Christus, bekeken vanuit Jeruzalem stond Jupiter inderdaad stil precies boven Bethlehem. Echt waar! Net voor de ochtendschemering (de gebruikelijke tijd voor de Magiërs om hun observaties van de hemel te doen), kwam Jupiter op 25e december tot stilstand boven Bethlehem als je vanuit Jeruzalem zou kijken. En niet alleen dat, de planeet stond stil in het midden van het sterrenbeeld Maagd. Wat een bijzondere omstandigheden waren dat.

<< vorige  volgende >>
  1. Jelle / dec 11 2014

    Hallo Goswin,

    Er is nog een reden voor bijbeluitleggers om ‘de hele passage uit Mattheüs als fictief of miraculeus te bestempelen’. Als je het verhaal van Lucas volgt woonde Jezus na zijn bezoekje aan de tempel inderdaad niet meer in een stal……
    Maar ook niet meer in Bethlehem!

    Bovendien geeft Lucas aan alles van voren af aan nog eens nauwkeurig te zijn nagegaan alvorens het ordelijk op schrift te stellen. Vreemd dat hij zoiets als de kindermoord en een tijdelijk asiel in Egypte daarbij over het hoofd zou hebben gezien.

  2. goswindeboer.nl / dec 21 2014

    He Jelle, wat leuk om een reactie van jou te krijgen. Het heeft even geduurd voordat ik de gelegenheid vond om te reageren. Over de verschillen tussen de evangeliën kun je natuurlijk kritisch zijn, áls je er van uit gaat dat ze slechts dienen als een vierstemmig historisch verslag. Je hebt vast wel gehoord dat niet alleen de dekking van de gebeurtenissen per verslag verschilt, maar ook het centrale thema. Mattheus presenteert de Koning van Israël en de Zoon van David (geslachtsregister langs de koninklijke lijn), Marcus de toont Jezus als Dienstknecht (geen geslachtsregister – ook niet nodig voor en dienstknecht), Lukas laat ons de Jezus zien als de Zoon des Mensen (geslachtsregister langs de natuurlijke lijn) en Johannes toont Jezus als de Zoon van God. De weergave van het verslag (en bijgevolg de keuze van de beschreven gebeurtenissen) volgt het thema. Mattheüs verwoord als enige de reactie van de zittende Koning van Israël in zijn verslag van komende Koning van Israël.

    Natuurlijk is dit een mager argument om de missende kindermoord mee te verklaren. Ik heb ook niet een pasklaar antwoord voor deze verschillen in weergave. Waar je wel rekening mee moet houden is dat het grootste gedeelte van Jezus’ leven NIET beschreven is. Een paar hoofdstukken over zijn geboorte, slechts enkele zinnen over zijn jeugd en daarna meteen naar zijn bediening. Misschien dat Mattheüs een periode overslaat na de geboorte. Immers, de Magiërs kwamen pas bij Jezus toen hij een jongetje was (Herodes liet de jongetjes van 2 jaar en jonger ombrengen) – hierover meer in mijn antwoord op je andere reactie. Ze bezochten Jezus in een huis, niet in een stal. Enzovoort.

    Kortom, je brengt een verschil naar voren waar menig theoloog en bijbellezer over valt. Als je ze zoekt zul je er meer vinden. Hoe de gemiddelde theoloog er tegenwoordig vaak mee omgaat noem je ook. De tekst wordt gediskwalificeerd en de capaciteiten van de schrijver (in dit geval Mattheüs) worden in twijfel getrokken. Niet dat jij dat doet hoor, maar net als jij hoor en lees ik ook vaak zulke commentaren. De bijbel wordt gezien als een verzameling menselijke verslagen. Meer niet. Je zult begrijpen dat ik daar niet in mee ga. Maar hoe ik zulke verschillen wel passend moet maken, weet ik ook niet altijd. Ik heb vrede met mijn mijn beperkingen (ik trek liever mijn eigen capaciteiten in twijfel dan die van de bijbelschrijvers).

  3. julier Hollebrandse / feb 10 2016

    Hoi Gosewien,
    Interessant artikel, ik las: “Het is goed mogelijk dat Jupiter “zijn ster” was die de Magiërs volgden naar Jeruzalem, en tenslotte naar Bethlehem.”

    Mijn vraag is gingen de magiërs naar Bethlehem, Was Jezus daar dan nog?
    In Lukas 2 lees ik:
    39 En als zij al de dingen overeenkomstig de wet van de Heer tot een einde brengen*, keren* zij terug tot in °Galilea, tot in hun eigen stad, Nazaret

reageer