Skip to content

concordant

Hier en daar heb ik al eens wat schriftplaatsen getoond waar er om onduidelijke redenen is afgeweken van wat de grondtekst zegt. Soms gaat het om een voorzetsel, soms om een zelfstandig naamwoord, en soms zelfs alleen om de woordvolgorde waardoor een andere betekenis wordt gesuggereerd dan de originele. Ik ben allesbehalve een kenner van het Grieks, dus ik verlaat mij volledig op wat de beschikbare gereedschappen vanuit de grondtekst tonen. Over nuanceverschillen wil ik dan ook geen uitspraak doen – daar zijn andere mensen beter voor gekwalificeerd. Wat ik in dit artikel en enkele na deze wil tonen is dat er ook afgeweken wordt van de originele betekenis op minder subtiele wijze. En wel zodanig dat het zelfs voor een leek als ik te zien is dat er iets loos is.

We hebben het hier niet over de Nederlandse uitgave van de nieuwste John Grisham, waar vertaalvrijheden niet meteen de overdracht van het verhaal verstoren. We hebben het over de openbaring van God aan de mensen, waar een enkel voorzetsel soms al verwarring en verdeeldheid kan veroorzaken. Een boodschap, niet een verhaal – al is het soms wel in verhaalvorm opgesteld. Oorsprong en bestemming, rechten en plichten, positie en perspectief – geen zaken die losjes vertaald kunnen worden.

Ik herinner je aan de reeds behandelde vertaalverschillen in de artikelen ‘een, twee, veel‘ en ‘eeuw-ig‘. Hiermee is natuurlijk lang niet alles gezegd, maar ik hoop dat je inziet wat zulke afwijkingen doen met de interpretatie van de tekst, en hoe soms de vertaalkeuzes meer verhullen dan ze verhelderen. Ik wil je graag opmerkzaam maken van zulke ‘verdachte termen’ om je aan te sporen om te gaan onderzoeken hoe het zit.

De Concordant Version is niet zozeer een vertaling als wel een vertaalsysteem. Omdat de samensteller A.E. Knoch zich ten zeerste bewust was van zijn eigen feilbaarheid ontwikkelde hij een systeem dat zijn eigen theologie en voorkeuren zoveel mogelijk zou uitsluiten. Van elk Grieks woord werd van tevoren bepaald welk vertaalwoord (in sommige gevallen enkele) zo goed mogelijk zouden passen in alle schriftplaatsen waar het voorkwam. Voor de definitie van de woorden werd alleen de bijbel zelf als betekenisgevend beschouwd. Pas nadat van alle Griekse woorden op deze manier de primaire betekenis werd bepaald, werd de vertaling samengesteld. Alleen daar waar de (Engelse) taal het om de verstaanbaarheid niet toeliet om de primaire betekenis van een woord te gebruiken, werd een concordante variant gebruikt. De varianten werden zo gekozen dat ze niet buiten de reikwijdte van de primaire betekenis zouden geraken.

Natuurlijk was het een onmetelijk veel grotere klus dan ik het hier doe lijken, maar ik wil je laten zien wat de volgorde van werken was. Eerst de primaire woordbetekenis bepalen, en dan kijken wat de zinnen zeggen. Op deze manier laat je je gedachten vormen door de betekenis van de woorden, in plaats van dat je de vertaling van de woorden in lastige tekstplaatsen laat sturen door wat je denkt dat de zinnen zouden moeten zeggen. Zo voorkom je verwarrende vertalingen die bijvoorbeeld het Griekse woord voor een tijdsbestek (aion) de betekenis geven van zowel tijd als tijdloosheid, maar ook materie en soms zelfs een gang-van-zaken.

Ook de volgorde van de woorden werd zoveel mogelijk in tact gelaten. Dat zelfs woordvolgorde bijzondere invloed kan hebben op de gedachtenvorming wil ik je laten zien met de overbekende woorden van Johannes 1:1.

In den beginne was het Woord en het Woord was bij God en het Woord was God. – Joh. 1:1

Als we kijken naar de volgorde van de woorden in het Grieks, nauwkeurig gevolgd in de Concordant Version, dan zien we:

In the beginning was the word, and the word was toward God, and God was the word. – Joh. 1:1 CV

De Nederlandse vertaling vormt één van de peilers van de Drie-Eenheidsleer. Maar als je ziet hoe het er staat, krijg je de indruk dat Johannes hier niet zozeer een theologische als wel een historische uitspraak doet. De God die de lezers van zijn evangelie kenden uit de verhalen van de Joodse geschriften – het Oude Testament – was het Woord. De keren dat het volk God had gezien in welke manifestatie dan ook, hadden ze het Woord gezien. Dit is in harmonie met het vervolg van het eerste hoofdstuk waar Johannes schrijft dat niemand ooit God gezien heeft (Joh. 1:18 – zie ook Kol. 1:15). Ze hadden Jezus gezien, “het beeld van de onzichtbare God”.

In het volgende bericht wil ik nog enkele passages laten zien waar de concordante vertaalwijze moeilijke teksten helder heeft doen spreken door systematische woordstudie in de Schriften.

volgende >>

  1. p!en / mrt 7 2010

    goswin,

    we genieten van de fijne uitleg.
    helder en onomwonden.

    ik ben nu ruim 2 jaar bekend met HET evangelie, dat heeft mijn leven op z’n kop gezet en daarna radicaal verandert.
    te weten dat GOD niks verrast en dat ALLES in Zijn hand is geeft zoveel rust.

    ik hoop dat veel mensen, mede ook door jou inbreng, de ogen geopend zullen worden.

    het ga je goed.

  2. goswindeboer.nl / mrt 8 2010

    He P!en

    Volgens mij vergaat het bijna iedereen zo: het is zo ontwapenend eenvoudig en groots dat je hele wezen, alles wat je meende te weten en geloofde ondersteboven wordt gekeerd. Rustte mijn geloofszekerheid voorheen nog op mijn keuze, nu rust mijn keuze en mijn geloof op Hem!

    Oorzaak, gevolg, begin en eind, alles moest opnieuw een plekje krijgen, maar net als jij ervaar ik dat het bovenal rust geeft. En inderdaad, het verandert alles, ookal verandert er niets, als je begrijpt wat ik bedoel. Machtig, wat een andere horizon, een nieuw perspectief met je kan doen, ookal blijf je zelf waar je bent. Rom. 12:2 “wordt hervormd door de vernieuwing van uw denken”. Het is echt zo! Hoe je over de dingen denkt verandert je totaal.

  3. online / mrt 30 2010

    goede start

reageer