Skip to content

vrij?

“Welke ster volg jij?”
“Where will you spend eternity? Smoking or non-smoking?”
“You think today is hot?”

Zomaar enkele slogans uit preken of folders die ik de afgelopen maanden onder ogen heb gekregen. Ze worden veel gebruikt om een preek over kiezen-voor-Jezus in te leiden. Er wordt veelal met veel nadruk gesproken over de eigen verantwoordelijkheid en de (eeuwige) gevolgen van de aardse keuzes. Ik wil eens met je delen hoe mijn gedachten over de menselijke wil zich hebben ontwikkeld de laatste tijd. Niet om de menselijke verantwoordelijkheid te ondermijnen, maar om de verhoudingen in kaart te brengen.

Binnen evangelische kringen is de vrije wil één van de peilers van het onderwijs. De mens kiest zelf wie hij dienen zal, en hij zal de consequenties van die keuze ervaren – ten goede of ten kwade. Vanuit dit uitgangspunt op worden bijna alle bijbelpassages verklaard. Maar is het uitgangspunt geoorloofd? Mogen we op basis van de bijbelse boodschap concluderen dat de mens een vrije wil heeft? Als we zeggen dat de bijbel zichzelf verklaart, moeten ook onze uitgangspunten hun oorsprong hebben in de bijbel.

En, geloof het of niet, de bijbel bevat veel passages die het wel erg lastig maken om een zuivere vrije wil te handhaven. Maar om dat te onderkennen moeten we eerst de definitie van de term helder krijgen. Het woord ‘wil’ is niet zozeer problematisch – iedereen heeft er een – maar het woord ‘vrij’ is waar de schoen wringt. Dit begrip kent meerdere lagen. Ik raadpleeg de Van Dale voor de definitie van het woord zoals we het doorgaans hanteren. In de context van de vrije wil zijn twee bepalingen relevant, namelijk:

1. los, ongedwongen
2. onafhankelijk van de macht of wil van een ander

Over één van deze kunnen we kort zijn: God dwingt ons niet om te doen wat we doen – we worden niet bedreigd of met harde hand gedirigeerd. Maar de tweede definitie is waar het lastig wordt. Als we zeggen dat we een vrije wil hebben, claimen we niet alleen dat we ongedwongen, maar ook onafhankelijk van God opereren. Geen enkele invloed van buitenaf, van God of wat dan ook, beïnvloedt de keuzes die we maken. Dat is nogal een krasse uitspraak. Zijn we vrij van onze komaf, onze nationaliteit, onze religie, ons temperament, ons intellect, onze geaardheid en noem maar op? We moeten toegeven dat we weinig tot geen invloed hebben op deze dingen, maar ze beïnvloeden ons wel degelijk. Wij hebben onszelf niet in ons geboorteland geplaatst, ons genenpakket samengesteld of onze familie uitgezocht. Maar deze bepalen in hoge mate onze bewegingsvrijheid, onze keuzemogelijkheden en zelfs onze voorkeuren.

Eerlijk gezegd presenteren we de boodschap vaak ook anders – God is wel degelijk aan het werk in ieder van ons, zeggen we. Vóór je persoonlijke keuze is God aan het werk in je, en na je keuze gaat God je verder vormen. Maar tijdens het hoogtepunt, het keerpunt in je eigen geschiedenis, sta je er alleen voor, is de theologische stellingname. Dat doet God niet voor je. Deze keuze is het enige zuivere eigen initiatief wat God van je vraagt. Dat moet wel, anders is het geen vrije keuze, nietwaar? Maar, eenmaal binnen zit je gebakken – nou ja, ook daar zijn verschillende meningen over. Deze keuze is het enige dat een gelovige van een ongelovige onderscheidt. We zijn allen zondaars, maar waar het om gaat is of je een geredde zondaar bent. Gelovigen zijn niet per definitie beter dan ongelovigen, ze zijn alleen beter af. Prachtige wandtegeltjeswijsheid – als je aan de christelijke kant van de scheidslijn staat.

Maar zeg nou zelf, is het niet een beetje een vreemde voorstelling van zaken? Want als God je op de weg tot je bekering heeft geleid, hoe kun je dan zeggen dat de keuze geheel van jezelf is? Was je ook christen geworden als je in de bergstammen van Nepal was geboren? Heeft God niet de omstandigheden zo uitgelijnd, van geboorteland tot gezinssamenstelling, dat je nu bent waar je bent, zoals je bent?

Dit zijn belangrijke vragen, maar ik laat ze nog even onbeantwoord. Ik heb nu alleen nog maar de begrippen gedefinieerd en de bijbel nog vrijwel gesloten gehouden. Dat kan niet zo blijven natuurlijk. In volgende berichten wil ik eens enkele passages behandelen die het willen van de mens in perspectief zetten, om je zo te laten zien hoe ik ben gaan denken over deze dingen en waarom. Ik denk dat de vragen dan als vanzelf beantwoord zullen zijn.

volgende >>

  1. boukje / apr 7 2010

    Ja mooi, gelukkig maar dat God ons niet zelf de keuze laat, want anders was ik nu nog steeds een ongelovige, want ik wilde ook niet….
    Maar gelukkig greep God me in mijn nekvel..
    Ben benieuwd naar de teksten, alhoewel ik er al een paar wel kan raden : Rom 9; Ef. 1:11….en dan Spreuken….

reageer