Skip to content

vrij zicht

Ok, dus God doet alles. Hij stuurt of beïnvloedt mensen (Spr. 21:1; Rom. 9:17), dieren (Num. 22:28; 1 Sam. 6:12), volken (Jes. 10:5-7; Jes. 25:7; Micha 4:12) en zelfs het weer en de gewassengroei (2 Kon. 8:1; Am. 4:7). Wij hebben in feite niets in te brengen. Een begrijpelijke gedachtengang – totdat je het inkleurt. Want hoe zit het dan met de ellende, of de ellendelingen? De geschiedenis is te gruwelijk voor een goede God.

Ik besef dat ik niet de aangewezen persoon ben om met gezag over verschrikkelijke gebeurtenissen te spreken. Maar bekijk het eens zo: òf God is eindverantwoordelijke, en heeft een plan – het loopt niet uit de hand, al lijkt alles nu kapot. We liggen nog op koers. Er is hoop aan de horizon. Ooit zal blijken wat de zin van alles was. Of Satan zaait eigenhandig verderf (er wordt ook veel gesproken over het noodlot – een soort kosmisch kansspel – maar binnen de context van vrije wil en eeuwige bestemming zijn er maar twee krachten relevant, lijkt me). Hij heeft God een hak gezet in Eden, en trekt sindsdien zijn eigen plan met de mensheid. God grijpt niet in om de menselijke vrije wil niet te beïnvloeden. Wij bevinden ons middenin een krachtenspel van buitenaardse proporties. God aan de ene kant, Satan aan de andere – en God kijkt gespannen uit naar wat wij doen.

Als je het zo opschrijft lijkt het me duidelijk welke versie de waarheid het best benadert: de eerste. Maar toch zijn we gewend aan de tweede weergave, die van een goede God en een slechte Satan die in voortdurende strijd zijn om de buit (wij). Ieder mens is een turf op de eindstand, middels de ‘belangrijkste beslissing van je leven’. Daarmee plaatsen we Satan in een positie die veel hoger is dan hem toekomt – onszelf trouwens ook. In de strijd en tegenstand die de Satan biedt, doet hij naar zijn aard – zijn door God geschapen aard. Ontneem God niet wat Hij Zichzelf toeëigent. Weten wij het beter dan Hij? Als Hij zegt dat Hij de vrede en het kwaad schept, dat er geen ramp geschiedt zonder dat Hij hem bewerkt, zullen wij de Maker dan vermanen (Jes. 45:7 SV; Klaagl. 3:38; Amos 3:6)?

Satan is geen inschattingsfout, een stuurloze sloopkogel! Zeker, hij is als een brullende en briesende leeuw, maar is hij partij voor de Leeuw van Juda? Weet je wat de bijbel over de tegenstander zegt? Er staat dat God de slang geschapen heeft (Job. 26:13 – lees ‘m in de Statenvertaling voor de juiste weergave). Hij is een zondaar, leugenaar en mensenmoordenaar vanaf het begin – dus vanaf de dag dat God hem schiep (1 Joh. 3:8, Joh. 8:44). En God schiep hem zelfs specifiek voor dat doel (Jes. 54:16). Hij valt niet buiten Gods invloedssfeer! Kijk naar Job: Satan mocht zo ver gaan als God ‘m toestond (Job 1:12). In de evangeliën spreekt Satan zelf over zijn bewegingsvrijheid: “U zal ik al deze macht geven en hun heerlijkheid, want zij is mij overgegeven, en ik geef haar wie ik wil.” (Luk. 4:6). Wat hij had was hem gegeven! Wie zou de gever zijn, denk je?

Maar al te vaak heb ik gehoord dat “God ook huilt om verdrietige dingen”, en dat geloof ik ook. Maar het wordt gepresenteerd als: “God kan er ook niets aan doen, dat is de gebrokenheid van de schepping”, en dat geloof ik niet. Hij is CEO, geen EHBO! God wordt niet overrompeld door de omstandigheden. Hij verkondigt de toekomst zoals wij de geschiedenis verhalen (Jes. 46:10). In het schilderij der geschiedenis kleurt God alle dingen, ook de zwarte. Hij laat misschien vaak een schepsel de kwast vasthouden, maar op ‘executive niveau’ is het God die alles werkt naar de raad van Zijn wil (Ef. 1:11).

Dat verandert niets aan de werkelijkheid, de rauwe realiteit van ellende en verdriet. Maar het voorziet ons wel van een hoopvolle horizon, een prachtig panorama van een God die waarlijk alles in zijn hand heeft. Het dringt ons om voorbij de dingen van het heden te zien op Hem en te leren Hem te vertrouwen wanneer omstandigheden ons doen wijfelen. Geloof wordt een vrij zicht op een vergezicht zoals Paulus ons dat voorspiegelt (Rom. 5:18; Rom. 14:11; 1 Kor. 15:22-24; 1 Tim. 2:5,6; Fil. 2:10) – een vertrouwen op Zijn vaardigheid (Jes. 46:11; Num. 23:19), Zijn voornemen (Ef. 3:11), Zijn wil (1 Tim. 2:4). En wees eerlijk, is het niet een heerlijke geruststelling dat God wèl een vrije wil heeft?

<< vorige volgende >>
  1. Jan / apr 29 2010

    Goswin,
    Ik ben het met je eens dat onze eigen wil niets voorstelt en dat alles, ja alles door God geiinitieerd, uitgewerkt en volbracht wordt.
    Ik zit alleen met mijn eigen keuzes en gedachten, wensen, fouten, ongeduld, arrogantie en trots. Kan ik daar dan niets aan doen? Hoef ik daar niets aan te doen? Wordt dat voor mij gedaan? Hoe zit het met anderen, kan ik hen aanspreken op hun gedrag, of moet ik maar aannemen dat zij verblind zijn?
    Ik ben daar niet uit;misschien kun jij jouw gedachten daarover eens ventileren.
    groeten, Jan

  2. goswindeboer.nl / apr 29 2010

    Dag Jan,
    Dat is een goede vraag. Ik ben er zelf ook nog steeds mee bezig, en de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de exacte omlijningen nog regelmatig ‘verpaald’ worden. Het logische gevolg van de teksten dat God werkelijk alles doet is dat er voor ons niets overblijft. Maar, we zitten met onze ervaringen als referentie, en we doen toch wel verhipt veel voor aarden vaten. Dit jeukt mij ook hoor, begrijp me goed. Mijn (momentele) visie hierop is deze: de bijbel, die ons leert dat God alles doet, staat ook vol met vermaningen dat wij vanalles moeten doen of laten. Het je-best-doen, werken aan karaktertrekjes, leren van je fouten en het de volgende keer beter doen passen daar allemaal binnen. Maar zowel de karaktertrekken als de omstandigheden die leidden tot de conclusie dat er nog wat te schaven valt, zijn door God beschikt. De les en het beter je best doen bijgevolg ook. We willen vanalles, we doen vanalles, maar niet vrij – dat is onbeïnvloed door enige externe of interne werking.

    Ik weet niet of het daar beter van wordt, maar het niet-volledig-vrij-zijn is waar de crux ligt. We zijn geen willoze wezens, maar ook geen vrije wezens in de absolute zin van het woord.

    Over de andere mensen heb ik ook mijn hoofd vaak gebroken – nog steeds, trouwens. Ik denk dat ook hierin op dezelfde manier gekeken kan worden. God weet alles, beschikt alles. Maar wij weten niet alles. Aan ons het voorrecht Christus te brengen bij de mensen, en verrast te worden door wie het wel (of niet) aanneemt. God wist het al – wij niet. Op dezelfde manier mogen wij mensen aanspreken op hun gedrag, wetende dat dat gedrag, onze reactie én de reactie van hen op onze aanmerkingen God niet onbekend is. Ons wel. We leren iedere dag van het onbekende, gerust in de wetenschap dat de uitkomst zeker is…

    …heb je hier wat aan?

  3. Jan / apr 30 2010

    Ja Goswin,

    Zo kan ik je wel volgen, ik ben op dat gebied nog erg zoekende
    Ik vond hier laatst ook nog een (recent) stukje van Martin Zender over;

    “…God weet alles van begin tot eind wij niet, Hij is de pottenbakker, wij alleen maar de klei.
    Toch hebben we het beste van 2 werelden. God heeft alles onder controle, en wij leren door niet alles te weten en daardoor verantwoorde keuzes te maken Je leert van de fricties en het gebeuren om je heen, en God houdt je moedwillig onkundig van de toekomst.
    Je leeft je leven alsof het van jou afhangt en maar je gelooft, en absoluut is het zo, dat het allemaal van God is. Het lijkt alsof je het zelf beslist en doet, maar het LIJKT alleen maar zo…”

    En als je het zo zegt “begrijp” ik het wel, maar toch is er nog ruimte voor verfijning.

  4. goswindeboer.nl / apr 30 2010

    Jan,
    Inderdaad, ook ik ben nog steeds op zoek naar die verfijning. Misschien past het ‘absolute perspectief’ ook gewoon niet volledig in ons hoofd. Het wordt ons ter kennisgeving verteld, maar in de praktijk is het ‘relatieve perspectief’ het enige dat we kunnen hanteren. Ik heb Martin Zender hierover ook al eens een vraag gestuurd en hij schreef me onder andere het volgende terug:

    [citaat]
    To explain the absolute vs. the relative perspective, I prefer the stage analogy. We are all actors on a stage. We can either look only at the stage and describe what is happening on the stage (the relative viewpoint), or we can look above the stage and describe Who is making everything on the stage happen. The relative viewpoint is a limited viewpoint. It is no less viable that the absolute viewpoint, but it is limited. The mistake most people make is thinking that the relative is absolute, that is, that the relative has no higher cause.

    “Rain comes from clouds.”
    “No. Rain comes from God.”

    Which is true? Both are. But one is relative and one is absolute. Rain does come from clouds. But only an idiot would claim that this is the absolute perspective. This person would have to say that the rain had no other source besides the cloud. Absolutely speaking, rain comes from God.

    Who crucified Christ? Well, the Romans actually physically did it. True. But the Jews forced the hands of the Romans. So the Jews crucified Christ. True. But Satan was behind impelling the Jews to act. Satan crucified Christ. True. But God was behind all of this and made the players do what they did. True. All true. All these players are relative except for one.

    I turn on a fan and blow out a candle. How did the flame go out? One person says, “The air did it.” True? Yes. Another person says, “No, the fan did it.” True? Yes. Another person says, “Martin Zender did it.” True? Yes. Another person says, “No. Martin’s hand turned the switch, so actually Martin’s hand did it.” True? Yes. But another person quotes Acts 17:24, saying, ‘In Him we live and move and are.’ God made Martin move, so God made the flame go out. True? Yes. That God did it is the absolute truth. All these others are relative.

    We live in the relative world, and this is the way we speak. It is not wrong to say, “Rain comes from the clouds; the Jews crucified Christ, Martin turned off the fan, Goswin did a great job.” In fact, we must speak this way among ourselves. Even the use of the personal pronoun “I” is a relative statement. I had a guy tell me that he always uses the absolute viewpoint. He said, “I always use the absolute viewpoint.” I proved him wrong by point out his use of the pronoun “I.” If he always used the absolute viewpoint, he would have said, “God always uses the absolute viewpoint,” which would have been practically absurd. It’s true in an absolute way, but it’s practically absurd. We don’t speak this way in life.

    I hope this has helped. Remember, there is no such thing as a “limited free will.” We do not move freely within a small sphere, and God gets what He wants in the end. This viewpoint is caused by an ignorance of the absolute vs. the relative. Where does our freedom end and God’s control begin? There is no such line. The only line is our perception. Sometimes we perceive God’s control, and sometimes we don’t. When we don’t, we assume we’re acting freely. No. It is simply our acting relatively to other persons and things.
    [/citaat]

    Wederom, niet helemaal bevredigend, maar wel geruststellend. We kunnen gewoon blijven leven en leren en zo nu en dan denken: “oh ja, eigenlijk doet God dit allemaal”.

  5. Jan / apr 30 2010

    Goswin,

    Bevredigend is het wel, want het bevestigd het fenomeen dat we maar tenauwernood zien: Alles is afkomstig van God’s hand.
    De vraag die daarop volgt, en waar het ten diepste om draait is de vraag van verantwoordelijkheid.

    Vooropgesteld dat wat God doet hij ook “verantwoordelijk” voor is. Hoe kan Hij ons verantwoordelijk stellen en ook belonen voor dat wat we doen. (Als wij als pot deze vraag al mogen stellen aan de pottenbakker).
    A.E. Knock zegt wel dat “verantwoordelijkheid” geen bijbelse maar een theologische term is. Hij zegt ook dat de gerichten van God meer correctief van aard zijn dan straffend.

    Blijft ook het verbazingwekkende feit dat wij voor “onze”(Zijn) werken, loon zullen ontvangen.
    Dat

  6. goswindeboer.nl / apr 30 2010

    Jan,

    Hoe meer ik ontdek in de bijbel, hoe verbazingwekkender het hele verhaal wordt, inderdaad. God doet steevast precies het tegenovergestelde van wat wij zouden doen. Maar ik denk dat Paulus de kern van Gods handelen raakt wanneer hij zegt: “niet uit werken, opdat niemand roeme”. Daarom moet het wel zo zijn dat ook beloning en oordeel anders zijn dan wij het doorgaans voorgespiegeld krijgen. Maar hoe-dan-wel is iets waar ik zelf nog lang niet op uitgestudeerd ben – dat hou je van me tegoed.

    ik heb het van Knoch ook eens gelezen dat het niet meer gaat om zonde – daar heeft Jezus mee afgerekend – maar om wat we met het licht (de mate van inzicht die ons is gegeven) hebben gedaan in ons leven. Dus hoe onverdund wij de boodschap brengen die we kennen, zeker in een wereld met zoveel verknipte verkondiging en verwarde gelovigen.

    Maar goed, zoals gezegd, still workin’ on it 😉 Bedankt voor je goede vragen!

  7. Jan / apr 30 2010

    Goswin,
    Dank je voor je reactie, jouw zoeken en gedachten raken mij in ieder geval, je site behandelt zaken waar ik nog maar recent (half jaartje) mee bekend geraakt ben.
    In iedere geval fijn om zo even van gedachten te kunnen wisselen.

    Jan

reageer