Skip to content

hel

In andere berichten heb ik al eens vaker laten doorschemeren dat er met het begrip ‘hel’ iets aan de hand is. Ik wil de komende weken eens wat meer aandacht besteden aan wat ik over dit onderwerp heb geleerd. Traditioneel wordt de hel gezien als het tegenovergestelde van de hemel – een verschrikkelijke plaats waar Satan voor eeuwig zijn perversiteiten kan botvieren op een ieder die hem in het hiernamaals vergezelt. Is de hemel het schitterende vooruitzicht van de gelovigen, de hel wacht een ieder die niet gelooft in Jezus. Het is makkelijker om in de hel te komen dan in de hemel, want voor de hemel moet je gaan geloven. Voor de hel hoef je verder niets te doen.

Het zal je niet verbazen dat voor de meeste christenen de hel niet een favoriet onderwerp is om over te spreken. Het mag dan wel in de bijbel staan, er zijn aangenamere passages te vinden. Ook in de verkondiging zul je er niet vaak meer over horen spreken – althans niet in de kerkelijke kringen waar ik mij beweeg. Dat is wel anders geweest, en zelfs nu zijn er kerken waarbij de geheven vinger nog iedere woordverkondiging ontsiert. Maar in evangelische kringen is de methode om mensen warm te krijgen voor het evangelie tegenwoordig vaak het benadrukken van de liefde van God en zijn verlangen naar ons mensen. Ook worden vaak de persoonlijke voordelen die er aan het geloof kleven genoemd: de hoop en vrede die het geeft aan deze kant van de dood, en de heerlijkheid aan gene zijde. We moeten immers gaan geloven uit liefde voor onze Redder, niet uit angst voor de hel. Ik denk dat ik in de afgelopen jaren niet meer dan drie preken heb gehoord over de hel.

Of dat een goede trend is laat ik aan je eigen oordeel over. Want al hoeveel er ook te vertellen is over de heerlijkheid en vreugde die er in het geloof gelegen is, het verzwijgen van de akelige gevolgen van ongeloof is op zijn minst gezegd onethisch. We kunnen mensen toch niet onwetend laten van een eindstation zo gruwelijk als onze kerk dat leert? Als we zeggen dat mensen zelf moeten kiezen, moeten ze toch tenminste weten wat de opties zijn?

Ik wil niet beargumenteren dat we de hel en verdoemenis preken weer in ere moeten herstellen. De geschiedenis heeft ons wel geleerd dat de mensheid zich slecht laat motiveren door angst en intimidatie. Want nog niet zo lang geleden was de hel een basisingrediënt van de woordverkondiging en we moeten toch constateren dat de bekering der wereld nog op zich laat wachten. Ook bracht het in de kerklieden zelf niet de mooiste kant naar boven. Hoeveel andersdenkenden zijn er niet in in de loop van de kerkgeschiedenis op gruwelijke wijze omgebracht? Tenslotte zou kunnen worden betwist of we überhaupt nog wel een Blijde Boodschap hebben wanneer de verkondiging zo grimmig is als deze.

Nee, ik wil in de komende artikelen laten zien dat de hel nooit gepreekt had mogen worden! Maar daarvoor moeten we het begrip eens wat nader bezien. Voordat ik wil ingaan op de vraag wat de hel precies is, is het nuttig is te onderzoeken welke hel precies bedoeld wordt. Wat onze vertalingen doorgaans verdoezelen (de NBV kent de hel zelfs niet meer) is dat de hel een verzamelnaam is voor verschillende Griekse en Hebreeuwse termen. En wanneer de bijbel verschillende woorden gebruikt is het onverstandig dit onderscheid uit te vlakken door ze identiek te vertalen. Zeker een zo cruciaal begrip als de hel, waar toch meer dan de helft van de mensheid wordt geacht te belanden.

OT
sheol (65)
NT
hades (10)
gehenna (12)
tartarus (1)
vertaling
hel (SV), graf (SV, NBG), dodenrijk (NBG, NBV), onderwereld (NBV)
hel (SV,NBG), Gehenna (NBV)
hel (SV), afgrond (NBG), Tartarus (NBV)

Dit is niet een volledige opsomming. Ik kan best een vertaalwoord hebben vergeten, of de aantallen (de getallen tussen haakjes – het aantal keren dat ze voorkomen) niet helemaal correct hebben. Wat de lijst wel toont is de hoeveelheid verschillende woorden die vertaald is als hel, en de alternatieve aanduidingen die in de loop der eeuwen zijn gebruikt. Alleen al het feit dat de vertalingen het niet eens zijn over wanneer er nu in de bijbel over de hel gesproken wordt, zou ons op onze hoede moeten maken. Er is kennelijk iets met de hel loos. De NBV kent de hel niet meer. Onze traditie nog wel. Wie heeft gelijk?

Ik wil een bekende prediker aan het woord laten over hoe hij de hel ziet (eigen vertaling). Al wordt er niet vaak meer in deze bewoordingen over gesproken, dit is wel hoe de meeste christenen denken dat de hel zal zijn.

Als gij sterft zal alleen uw ziel gefolterd worden – dat zal voor haar een hel zijn – maar op de dag des oordeels zal uw lichaam uw ziel vergezellen, en dan zult u tweeërlei hel hebben, lichaam en ziel zullen samen zijn, elk tot de rand gevuld van pijn, uw ziel zweet bloeddruppels in haar binnenste poriën, en uw lichaam is van hoofd tot voet vergeven van kwelling; geweten, oordeel, geheugen, allen gemarteld … Uw hart slaat koortsachtig, uw polsslag roffelt in kwelling, uw ledematen knappend als de martelaren in het vuur en toch ongebrand, uzelf in een vat kokende olie gedompeld, gepijnigd maar ongeschaad weer bovenkomend; al uw aderen worden paden voor de hete voeten van Pijn, elke zenuw een snaar waar de duivel voor altoos zijn diabolische deuntje zal spelen … Fictie, meneer? Nogmaals, ik zeg dat het geen fictie is, maar harde, straffe waarheid. Als God waarachtig is, en deze bijbel waarachtig, dan is wat ik heb gezegd de waarheid, en u zult het op een dag als zodanig erkennen.
[Charles Spurgeon – Sermon No. 66, New Park Street Pulpit, 2:105]

Ik besef dat er in evangelische kringen in de afgelopen eeuw een nieuwe visie op de hel is ontstaan – die van de eeuwige godverlatenheid – maar daarmee is het feit van de verschillende hel-woorden niet verklaard. Het is slechts een mildere expressie van een afschuwelijk perspectief. Bovendien zou ook deze verschuiving van betekenis juist je argwaan moeten wekken. Hoe kan een begrip dat eeuwenlang als onbetwistbaar gegeven is gepredikt, in de 20e eeuw ineens een grondige revisie krijgen. Zo zeker was de betekenis dus helemaal niet – en met dezelfde argumentatie: zo zeker is de huidige versie evenmin, alleen nieuwer.

volgende >>
reageer