Skip to content

Bell me niet

Het boek sloeg in als een bom. Niet alleen in Amerika, maar ook elders in de wereld. Zelfs in ons kleine polderland sprong menigeen op op ‘de rechte leer’ te verdedigen tegen de ketterse suggesties. Ik heb het over het boek “Love Wins” van Rob Bell. Bell is voorganger van een flinke gemeente in Grandville (Michigan, Amerika) en is zeer actief en creatief in het ter ter sprake brengen van vaste dogma’s. In dit boek had hij het lef de hel ter discussie te stellen en te suggereren dat Gods liefde wel eens een sterkere kracht kon zijn dan waar wij doorgaans mee rekenen. En al noemt hij zichzelf niet een universalist, hij oppert de redding van allen wel als een mogelijkheid. Hij pleit ervoor deze optie net zo orthodox te beschouwen als de andere mogelijkheden. En hij meent dat het als een christelijke deugd moet worden gezien in ieder geval te hopen op de verzoening van alle mensen. Ik heb het boek (nog) niet gelezen, dus ik ga af op wat het wereldwijde web me kan vertellen, en wat de recensenten over zijn boek schrijven. De commentaren zijn niet mals. Hij is van alle kanten gehekeld, verketterd en gediskwalificeerd om deze voorstelling van zaken.

De reacties die ik heb gelezen klinken aanmatigend en aangebrand. “Bell me niet!”,galmt het vrijwel unaniem. Eén commentaar werd me thuis toegestuurd. Het gaat om de reactie van Dirk van Genderen, die ook online te lezen is. Kritiek als dat van Dirk is typerend voor het gros van de reacties die ik heb gelezen. En om in één woord samen te vatten wat ik er van vind: teleurstellend. Ik wil hieronder uitleggen waarom, met de reactie van Dirk als leidraad.

Het gaat niet om Dirk – ik ken de man niet eens – maar om de wijze waarop zelfs de suggestie van de redding van alle mensen terzijde wordt geschoven. Ik zie het steeds weer gebeuren. Een paar passages uit de Evangeliën worden geciteerd, ingebed in de gebruikelijke evangelisch-christelijke visie op de redding en de eeuwigheid, en dat is dat. Alsof de predikant van een mega-church niet op de hoogte is van deze teksten of de gangbare zienswijze. Alsof zijn boek voortkomt uit onbekendheid met de christelijke leer.

Reacties als deze zijn neerbuigend. Een losse greep uit het gemeengoed om de sul die zulks denkt even vlug uit de droom te helpen. De vraag is niet òf de hel in de bijbel(vertalingen) staat. De vraag is eerder: wat is de hel? Als het echt de vreselijke onderwereld is die de kerk ons voorspiegelt, waarom schreef Paulus er dan nooit over? En waarom staat de hel nergens in het Oude Testament? Kwam met de Blijde Boodschap ook een oneindig brutere bestemming voor de ongelovigen? Waarom verkiezen wij de woorden van Jezus boven die van Paulus, terwijl Jezus zelf zegt dat Hij er voor zijn eigen volk was (Mat. 15:24), en Paulus juist onze apostel is (Rom. 11:13, 1 Tim. 2:7)? Waarom wordt de discussie alsmaar beperkt tot hemel en hel als Jezus juist een aards vooruitzicht tekent (zie bijvoorbeeld Mat. 5:3-10 – ja, ook het Koninkrijk der Hemelen is hier op aarde, zie Dan. 2:44)? Wat betekent het woord “eeuwigheid”, als je er meerdere van hebt? En hoe lang zijn deze eeuwigheden als het koningschap van Jezus “tot in alle eeuwigheden” duurt (Op. 11:15) en toch een einde heeft (1 Kor. 15:25-27)? Dat is waar de discussie over zou moeten gaan. Geen alfa-cursus voor oningewijden, maar een rechtvaardiging van alle aannames die aan de leer van de hel ten grondslag liggen.

Maar goed, laat ik bij het begin beginnen. Na een korte weergave van de opvattingen van Bell schrijft Dirk: “Laten we echter voor alles luisteren naar wat de bijbel hierover zegt”. Dat is een lovenswaardig voornemen. Hij weet echter meteen te verklappen “dat de bijbel geen enkele ruimte biedt voor deze gedachten, verlangens en wensen”. Maar dat is natuurlijk onzin, want dat doet de bijbel wel degelijk. Anders hadden we deze discussie helemaal niet. De eerste tekst die hij aanhaalt zegt juist glashelder dat God de Redder is van alle mensen (1 Tim. 4:10). Dit betekent echter, volgens Dirk, dat God de “mogelijkheid om behouden te worden” aan allen geeft. Maar “niet iedereen wil zich laten redden”. Die betekenis moet je echter in de tekst leggen. Je kunt dat er niet uit halen. Hoe het ook zij, aanbod of niet, God is pas Redder van alle mensen, als Hij alle mensen redt. Ik denk dat Paulus dondersgoed wist wat hij opschreef.

Vervolgens wordt Matheüs 10:28 aangehaald, waar staat dat God “ziel en lichaam te gronde kan richten in de hel”. En zonder blikken of blozen zegt hij: “dat is voor altijd”. Geen enkele onderbouwing. De tekst rept niet van tijd, maar Dirk wel. Waarom? Op basis van welke gegevens? Daar ligt nou net de crux van de discussie! Natuurlijk kan God lichaam en ziel te gronde richten. God kan alles. Maar wanneer, waarom en bij wie doet Hij dat? En wat gebeurt er daarna?

Johannes 3:36 wordt aangehaald om aan te tonen dat je moet geloven voor het eeuwige leven. En wie niet gelooft zal het leven niet zien. Kennelijk moeten wij hieruit opmaken dat wanneer de bijbel spreekt van het eeuwige leven, dat eigenlijk de redding wordt bedoeld, en andersom. En dat “het leven niet zien” gelijk staat aan “toch leven, maar dan in een afgrijselijke onderwereld”. Is het niet aannemelijk dat de bijbel verschillende begrippen reserveert voor verschillende dingen?

De volgende passage die hij aanhaalt is de overbekende toespraak van Jezus over de schapen en de bokken uit Mattheus 25, en dan specifiek vers 46: “en dezen [de bokken] zullen gaan in de eeuwige straf, maar de rechtvaardigen [de schapen] in het eeuwige leven”. Wij worden geacht dit te lezen als “de ongelovigen” tegenover “de christenen”. Wederom moet je dat in de tekst lezen, want je haalt het er niet uit. Het hoofdstuk is namelijk behoorlijk duidelijk dat het niet gaat om individuën en hun geloof, maar om volken (vs. 32) en hun werken. En slechts die volken die bestaan “wanneer de Zoon des mensen komt in zijn heerlijkheid” (vs. 32). Deze volken zullen geschift worden op basis van wat zij “aan een van deze mijn minste broeders” hebben gedaan (vs. 40). Zie ook Joel 3:1-3 (Joel 4:1-3 in de NBV) waar over dit oordeel over de volken wordt gesproken.

Hij sluit zijn bloemlezing af met Mattheus 23:33, waar Jezus tegen de schriftgeleerden en Farizeeën zegt: “Slangen, adderengebroed, hoe zult gij ontkomen aan het oordeel der hel?” Geen poging het vergrijp van deze Joodse theologen te verbinden met soortgelijk hedendaags wangedrag. Of om de context te verbreden van de Joden naar de rest van de wereld. Het hoofdstuk laat zien dat het vergrijp van deze heren onder andere is dat zij het Koninkrijk der hemelen toesluiten voor de mensen (vs. 13). Dat is wel het laatste dat je Rob Bell kan verwijten. En wat Dirk niet lijkt te beseffen is dat een uitspraak als deze de leer van de vrije wil in verlegenheid brengt. “Hoe zult gij ontkomen…”, zegt Jezus. Er lijkt weinig te kiezen in hun koers. Lees de verzen die volgen op vers 33 en bedenk hoeveel vrijheid die schriftgeleerden en Farizeeën hadden om hun lot te ontvluchten.

Dirk sluit af met een nabeschouwing en verantwoording van zijn veroordeling van “deze dwaalleer”. Want, zegt hij, de eeuwigheid van de hel is “de kern van het Evangelie”. Echt waar? Ik meende dat Christus dat is. Ook is de heiligheid van God in het geding, volgens Dirk. Dat is merkwaardig, want de bijbel brengt Gods heiligheid juist in verband met Zijn vergeving en goedheid (Hos. 11:9, Jes. 57:15-16, 2 Kron. 20:21). Dirk vervolgt “dat er alleen maar eeuwig leven met Hem in de hemel is voor degenen die in Hem geloven”. Maar zoals ik al eerder zei, Jezus spreekt Zelf voortdurend van een aardse verwachting – het Koninkrijk hier op aarde. De hemel hoor je pas van Paulus.

Tot slot geeft Dirk de aansporing: “Strijd om de hemel in te gaan door de enge poort, bekeer u, geloof in de Here Jezus en ontvlied het verderf in de hel”. Met de bovenstaande kanttekeningen hoop ik dat je nu zelf kunt zien hoeveel dingen hier door elkaar worden gehaald. De enge poort waar hij naar refereert (Luk. 13:24) spreekt niet van de hemel, maar van het ingaan in het Koninkrijk hier op aarde (Luk 13:29). De bijbel vertelt ons ook dat geloof geen strijd is, maar een gave. Niet uit werken – dus zeker niet uit strijd – opdat niemand roeme (Ef. 2:8,9 maar ook Joh. 6:44,65). En het ontvlieden van het verderf in de hel – wel, dat is geciteerd uit die passage met de schriftgeleerden en de Farizeeën (Mat. 23:33). Je weet wel, dat stuk waar weinig te kiezen viel.

Er valt nog veel meer over te zeggen, maar het is genoeg. Het is een kolossale kluwen, de voorstelling van Dirk. Een willekeurige greep uit passages waar het woord ‘hel’ in voorkomt. Ongeacht de context, het publiek of de implicaties van het toe-eigenen van die woorden. Het stemt me droef, en ik heb moeite moeten doen om mijn teleurstelling niet te veel te laten doorschemeren. Dat zou mijn schrijven nodeloos kritisch en op-de-man hebben gemaakt. Het gaat niet om Dirk, maar om zijn verweer. De taal is kras en de woorden groot, maar de exegese is zwak en de presentatie onvolledig.

Hoe dan ook, Rob Bell weet heus wel van de hel. Ik ook. Het gaat niet om of het woord in de bijbel voorkomt, of om de passages waar de hel wordt beschreven. Het gaat erom wat het woord betekent. En wat de functie van de hel is in het licht van de hele bijbelse boodschap. Kom niet aan met een boeketje hel-teksten in de verwachting dat de kous daarmee af is. Geef liever een verklaring waarom de hel in elke nieuwe vertaling op andere plekken te vinden is (en bovendien steeds minder vaak). Of geef antwoord op vragen zoals die hierboven zijn gesteld. Ontwijk het probleem niet met het reciteren van de prefab antwoorden. Die kan ik ook wel vinden. Kom met echte argumenten, maar “hel me niet!”.

  1. Els / okt 22 2011

    Ik heb dit eigenlijk nog maar pas ontdekt en de leer van de hel is zo beangstigend en het legt je lam. De kern van het evangelie is Jezus Christus.
    Duidelijk weerlegd.
    Vriendelijke groet,
    Els

  2. goswindeboer.nl / okt 24 2011

    dag Els

    Dank voor je reactie. Voor mij is het allemaal ook nog relatief nieuw, hoor. Maar je hebt gelijk, de leer van de hel werkt verlammend. Als je het tenminste goed op je laat inwerken. Ik deed dat nooit, en werd er dus ook niet zo door gehinderd. Het schildert dan ook een godsbeeld dat te weerzinwekkend is om lang bij stil te staan.

    Mij wordt wel eens voor de voeten geworpen: “en Hitler dan?”. Alsof dat een moeilijke vraag is. Ik zou dan eigenlijk terug moeten vragen: “en alle Joden die hij heeft omgebracht dan?”. Ik geloof dat Hitler, Gadaffi en Gandhi net als Moeder Theresa en Michael Jackson allemaal gered zullen worden. Ooit. Omdat de redding is gebaseerd op het werk van Jezus Christus, niet van henzelf. Het algemeen geaccepteerde beeld van God zegt dat alleen de gelovigen gered worden. Dat betekent dat de omgekomen Joden (die door God grotendeels verhard zijn tot op de dag van vandaag – Rom. 11:7,8,9) na hun vreselijke lijden in dit leven, onnoemelijk veel meer zouden lijden in het hiernamaals. Want vrijwel alle Joden erkennen Jezus nog steeds niet als hun Messias. Zij zijn geen gelovigen.

    Ik verantwoord me liever voor een God die zondaars redt, dan voor een god zijn eigen volk eindeloos straft om hun ongeloof. Ongeloof dat notebene vooraf geprofeteerd, en door God zelf gegeven is. Ongeloof waardoor de deur naar de heidenen open ging en wij allemaal kunnen delen in de zegeningen.

    O, wat sprong mijn hart op toen ik besefte dat God wel degelijk groter is dan wij. Dat Hij niet toeschouwer is van de geschiedenis, maar de Auteur. Dat Hij niet wacht totdat wij willen, maar het willen en het werken in ons werkt. Dat God niet hoopt en helpt, maar spreekt en doet. Hij heeft gesproken dat allen zullen worden levendgemaakt (Rom. 5:18,19, 1 Kor. 15:22). Hij zal het doen. Maar in een specifieke volgorde (1 Kor. 15:23,24). En zo zal Hij niet alleen de Redder van de gelovigen zijn, maar van alle mensen (1 Tim. 4:10).

    Geniet van de vrijheid en ruimte in dit ontluikende besef!

  3. johan van Arkel / mrt 24 2013

    dag goswin
    indertijd heb ik commentaar gegeven op Bijbelstudies op je site, waarin je heel dicht kwam bij de idee, dat God de auteur is van de zonde. Ik kan die Bijbelstudies niet meer op je site vinden. Kun je me helpen?
    Johan

  4. goswindeboer.nl / mrt 24 2013

    dag Johan

    Ze staan onderaan dit artikel [link]. De zoekfunctie op mijn website lijkt de commentaren over te slaan. TIP: je kunt google opdragen op één website te zoeken door er site:goswindeboer.nl achter te schrijven. Google vindt de beide artikelen feilloos.

    groet
    Goswin

  5. Tom van Dijk / apr 7 2013

    Voor een wat grondigere onderbouwing van alverzoening, zie ook de website: http://www.christelijk-universalisme.nl

    Alverzoening is de bijbelse leer dat:
    1. God alle mensen kan redden en wil redden.
    2. Christus voor alle mensen al verzoening heeft gebracht.
    3. Oordeel en straf dienen om mensen te bekeren.

    De straf van God na het oordeel is geen eindeloze wraakstraf, maar een correctiestraf met bekering als doel.

  6. goswindeboer.nl / apr 13 2013

    dag Tom

    Dank voor je toevoeging, al wil ik nog een nuance aanbrengen. Christus heeft Zichzelf gegeven als een losprijs voor allen (1 Tim. 2:6), maar de verzoening is nog niet verleden tijd. Dat is een proces van vijandschap en vervreemding veranderen in vrede (Kol. 1:20,21). Niet iedereen is nu al vijand-af. Maar dat zal eens wel zo zijn.

    Oordeel en straf dienen ter correctie – ze zetten dingen recht – en ter lering (Jes. 26:9). Dus niet alleen de geoordeelde zal gecorrigeerd (bekeerd) worden, maar zelfs de toeschouwers zullen ervan leren. Het is dus inderdaad geen vergrote versie van de vergeldingsdrang die we allemaal herkennen. Niet een brandstapel gevoed door haat, woede en wrok, maar een pottebakkersoven gevoed door liefde, trouw en toekomstvisie.

    Maar hoe dan ook: bedankt voor je link. Ook daar vind je genoeg stof tot nadenken.

  7. Ronnie / sep 17 2014

    Ik ben hier ook nog maar kort mee bezig,althans,wel eens een site tegengekomen over alverzoening,maar had er toen ook een afkeer van.
    Komt door mijn achtergrond,in de GKV.
    Maar nu voel ik zo’n last van mijn schouders vallen,want ik kan niets meer tegen deze leer inbrengen,de bewijzen stapelen zich alleen maar op!

  8. Hans / sep 18 2014

    Fijn dat je de bijbelse zaken zo duidelijk op een rijtje weet te zetten. God wordt er inderdaad alleen maar groter door.
    Vandaag heb ik even op de website van Dirk van Tenderen gekeken. Jammer dat er zo aan feitelijke bijbelteksten voorbij gegaan wordt, het is meer een oplepelen van uitleg conform “de traditie”.
    Heeft Dirk ooit de moeite genomen op jouw brief te reageren ?

  9. goswindeboer.nl / sep 18 2014

    dag Hans en Ronnie

    Dank voor de reacties. Ik herken de lichte schouders, Ronnie. Alle puzzelstukjes beginnen ineens te passen. En Hans, ik heb nooit enige reactie van Dirk gekregen. Mijn artikel volgde ook enkele maanden na het zijne, lang nadat de reacties onder zijn artikelen al waren verstomd. Dus ook al staat mijn reactie onderaan zijn artikel, het is helemaal stil gebleven van gene zijde…

  10. Ronnie / sep 18 2014

    Ik zit nu nog wel met de tekst in Genesis ‘laat Ons mensen maken,naar ons (onze) gelijkenis.
    Hierdoor had ik toch altijd het idee dat Ons en/of Onze toch was omdat God een drie-eenheid was.
    Ik vind dit nog moeilijk,heb jij een goede uitleg voor mij?
    Alvast dank
    Ronnie

  11. Roelie ter Maat / mrt 22 2015

    Heel goed Goswin, wat je schreef! Mensen als Dirk zullen niet reageren naar jou toe. Inwendig misschien knarsetanden. Maar anderen die op zoek zijn en wakker geschud hebben weer wat goede steun in de rug! Ga door! hartelijke groeten en tot ziens, hoop ik!

reageer